Krystyna Chochorowska, Zbigniew Skarszewski

 Historia powstania Zespołu Szkół Nr 5 w Dąbrowie Górniczej

Dąbrowa Górnicza jest jednym z wielu miast na terenie województwa śląskiego, w którym ze względu na zagrożenie ekologiczne obserwuje się od wielu lat wzrost liczby dzieci z zaburzeniami rozwoju.
Jednym z największych dramatów rodziców tych dzieci był brak placówki wieloprofilowego usprawniania w ich miejscu zamieszkania. Zbyt często słyszeli, że ich dziecka nikt nie chce w przedszkolu, szkole, na koloniach.

Wychodząc naprzeciw poszkodowanym dzieciom i ich rodzinom, Rada Miejska Dąbrowy Górniczej zainicjowała powstanie Ośrodka Szkolno - Rehabilitacyjnego(dzisiaj ZSS Nr 5), który rozpoczął swoją działalność 01 grudnia 1992 r. Ośrodek był placówką dziennego pobytu, łączącą funkcje usprawniania, nauczania i wychowania. Przeznaczony jest dla dzieci przewlekle chorych, z dysfunkcją narządu ruchu i z wadami sprzężonymi. Dzieci te ze względu na swój stan zdrowia wymagają wielospecjalistycznej opieki i długotrwałego leczenia usprawniającego.
Cele i zadania pracy opiekuńczo - wychowawczej, dydaktycznej i rehabilitacyjnej ukierunkowane są na osiągnięcie przez wychowanków wszechstronnego rozwoju, przywrócenie im jak to tylko możliwe maksymalnej sprawności, nabycie przez nich takich kompetencji i umiejętności, które pomogą im w przyszłości na prowadzenie w miarę samodzielnego życia.
Placówka współdziała z rodzicami udzielając im fachowej pomocy, instruktażu w zakresie programu wyznaczającego postępowanie z dzieckiem w domu, wsparcia psychicznego. Stanowi to ważny etap w procesie akceptacji dziecka, stwarza równowagę emocjonalną w rodzinie i zapobiega niepożądanym praktykom wychowawczym.

Celem pomocy psychologicznej i pedagogicznej udzielanej wychowankom jest wspomaganie rozwoju psychicznego i efektywności uczenia się, w szczególności przez korygowanie odchyleń od normy, eliminowanie braków i zaburzeń rozwojowych oraz likwidowanie zaburzeń emocjonalnych. Organizuje się ją w formie: zajęć korekcyjno - kompensacyjnych, terapii psychologicznej, terapii logopedycznej oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym.
Zajęcia te prowadzą psycholodzy, nauczyciele posiadający przygotowanie w zakresie terapii pedagogicznej i logopedycznej.

Zadania rehabilitacyjno - lecznicze Ośrodek realizuje przez wieloprofilowe usprawnianie, które ma na celu wypracowanie u dzieci takich czynności ruchowych, które będą najbardziej - jak to tylko możliwe - zbliżone do prawidłowych i zapobiegną utrwaleniu się niewłaściwych wzorców ruchowych, wystąpieniu przykurczów i wtórnych deformacji w układzie kostno - stawowym. Aby uzyskać wskazane cele specjaliści (rehabilitanci, technicy fizjoterapii, masażysta, pielęgniarki), stosują różne metody usprawniania to jest: metoda Vojty, Bobathów łączona z NDT, Petö, usprawnianie w wodzie i w kontakcie ze zwierzętami (hipoterapia), fizykoterapia, hydroterapia, usprawnianie funkcji jedzenia, nauka samoobsługi.

Zadania edukacyjne realizowane są w Szkole Podstawowej Specjalnej i Gimnazjum Specjalnym dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo i Przewlekle Chorych oraz w oddziałach przedszkolnych. Szkoły i przedszkole przeznaczone są dla dzieci z normą intelektualną i upośledzonych w różnym stopniu i realizują zróżnicowane programy, dostosowane do możliwości i potrzeb dzieci. Ze względu na występujące u dzieci liczne schorzenia i zaburzenia, pedagodzy w swojej pracy korzystają z pomocy pielęgniarek i opiekunek dziecięcych. Indywidualne programy terapii ustalane są w oparciu o rzetelną diagnozę, a konstruowane przez zespół specjalistów.

Obecnie do szkoły i przedszkola uczęszcza 90 uczniów.
Baza materialna i dydaktyczna szkoły (pracownie: komputerowa, gospodarstwa domowego, plastyczna i liczne pomoce dydaktyczne), dają naszym podopiecznym szansę wszechstronnego rozwoju. Daje ją także program wychowawczy, który kładzie główny nacisk na aktywne uczestnictwo naszych wychowanków w życiu społecznym. Ośrodek organizuje wycieczki krajoznawcze, spotkania integracyjne z uczniami innych szkół, uczy aktywności kulturalnej poprzez udział w spektaklach teatralnych, zajęciach bibliotecznych itp.

Istotnym czynnikiem wpływającym na jakość realizowanych przez nas zadań jest wykwalifikowana i stale podnosząca swoje kompetencje kadra specjalistów.
Wieloletnie doświadczenia Ośrodka w dziedzinie usprawniania leczniczego oraz prowadzone obserwacje na temat jego skuteczności w późnym wieku dziecięcym, stały się zaczątkiem działalności Ośrodka w zakresie wczesnej interwencji. Ośrodek nawiązał współpracę z lekarzem neurologiem dziecięcym, dokonującym wczesnej diagnozy i kierującym do nas pacjentów na wieloprofilowe usprawnianie lecznicze, które obejmuje: rehabilitację neurologiczną, usprawnianie logopedyczne, diagnozę i pomoc psychologiczną, instruktaż dla rodziny i opiekę nad nią, pomoc w dotarciu do różnych specjalistów oraz w uzyskaniu świadczeń socjalnych.
Wczesne usprawnianie, mimo że nie wpływa na cofanie się, czy też zmianę zespołu neurologicznego, poprawia stan funkcjonalny niepełnosprawnego dziecka na drodze kompensacji, czyli wyrabiania czynności zastępczych, do czego dzieci w wieku do 6 roku życia mają największe predyspozycje. Stąd tak ważne jest podjecie rehabilitacji w jak najwcześniejszym okresie życia dziecka. Wczesna interwencja jest skutecznym sposobem pomocy rodzicom w zakresie postępowania z dzieckiem niepełnosprawnym. Zapobiega ona sytuacji, w której rodzice muszą sami sobie radzić z problemami emocjonalnymi, co stanowi ważny etap w procesie akceptacji. Dzięki wczesnej interwencji redukuje się lub eliminuje nieporadność wielu rodziców w postępowaniu z problemami dziecka, co polepsza interakcję dziecko - rodzic. Stwarza to równowagę emocjonalną i zapobiega niepożądanym praktykom wychowawczym, a oprócz tego rodzice uzyskują informacje, które dotyczą:
- diagnozy, przyczyn kalectwa jak i prognoz na przyszłość,
- wiedzy nt. normalnego rozwoju dziecka i jego stymulacji,
- socjalnego systemu pomocy dostępnej dla ich rodzin.
Dział wczesnej interwencji funkcjonuje od 1996 r. Do chwili obecnej przyjęliśmy do terapii 543 pacjentów, a w ciągłej terapii pozostaje ich 160. Przeciętny okres terapii dzieci z niewielką dysfunkcją wynosi około 12 miesięcy. Dzieci ze stwierdzonym uszkodzeniem układu nerwowego pozostają pod opieką terapeutów do 3 roku życia, a następnie kierowane są do grupy przedszkolnej naszego Ośrodka lub do innej, wybranej przez rodziców placówki.

Jak wynika z naszych doświadczeń, stale wzrasta ilość dzieci z zaburzonym rozwojem neurologicznym. Trudno jednak powiedzieć, jakiego procentu populacji ten problem dotyczy. Pamiętając jednak dewizę, że profilaktyka jest najtańsza, warto inwestować we wczesną diagnostykę i terapię tej grupy dzieci.
Oprócz powyżej opisanej działalności, pracownicy działu rehabilitacji prowadzą ambulatoryjne zajęcia usprawniające z dziećmi niepełnosprawnymi, uczęszczającymi do szkół masowych. W zajęciach tych uczestniczyło do tej pory 61 dzieci.

Propozycje perspektywicznych działań Ośrodka Szkolno - Rehabilitacyjnego na rzecz dzieci i młodzieży niepełnosprawnej.

 Realizacja powyższych zadań możliwa jest dzięki zaangażowaniu przez władze lokalne bardzo dużych środków finansowych na:
- adaptację budynku i likwidację barier architektonicznych,
- wyposażenie i specjalistyczny sprzęt rehabilitacyjny,
- zorganizowanie dowozu dzieci,
- bieżącą działalność (płace, szkolenia, media itp.)

Wszelkie działania naszej placówki zmierzają ku temu, aby dla dzieci i ich rodzin życie z niepełnosprawnością nie oznaczało życia z wrogiem.
Niezbędne jest do tego przekonanie, że przy zapewnieniu wsparcia ze strony licznych instytucji, mogą dać sobie radę z ograniczeniami wynikającymi z choroby i mogą być dla innych wzorem pogody, odwagi i hartu ducha.
Doświadczenia Ośrodka Szkolno - Rehabilitacyjnego wskazują, że umiejętność elastycznego dostosowania się do potrzeb dzieci niepełnosprawnych i ich rodzin, stworzona baza materialna, wyspecjalizowana kadra, przychylność władz miasta sprawiają, że możemy wypełniać powierzone nam zadania.