NAUCZANIE KOMUNIKACYJNE

Takie pojęcia jak: "nauczanie komunikacyjne", czy też "komunikatywność w nauczaniu" nierozerwalnie łączą się z dydaktyką i metodyką nauczania języków obcych w szkole. Dają one odpowiedź na pytanie - jak należy przeprowadzać lekcje, by proces nauczania był nowoczesny i przynosił jak najlepsze efekty, jak dobierać odpowiednie ćwiczenia lekcyjne, źródła, a przede wszystkim sposoby realizacji postawionych sobie przez nauczyciela zadań.
Niepowodzenia dydaktyczne i nieskuteczność nauki wskazują na konieczność wprowadzenia nowych tendencji w nauczaniu. Niebagatelną rolę przypisuje się przy tym skuteczności wzajemnego oddziaływania nadawcy i odbiorcy. Interakcyjny charakter języka komunikacji, zjawisko redundancji wiążą się z regułami użycia środków językowych w przeróżnych sytuacjach społecznych.
Nie bez znaczenia jest oczywiście postawa i motywacja uczniów w procesie uczenia się, czy też środki pozajęzykowe jak: mimika, gesty, kontakt wzrokowy.

Opanowanie języka obcego polega na pełnym rozwoju kompetencji lingwistycznej i kompetencji komunikacyjnej.
Istnieje wiele definicji i podejść do nauczania komunikacyjnego. Jedno z nich mówi o wyrabianiu kompetencji komunikacyjnej jako znajomości reguł budowania zdań poprawnych, użyciu odpowiednich środków językowych. Bardzo ważne są tutaj zachowania socjokulturowe.
Inne podejście uwzględnia jedynie konieczność odpowiednich i skutecznych zachowań w danej sytuacji. Pełna poprawność językowa uczniów nie jest tu aż tak ważna.
W myśl trzeciego podejścia nauczanie komunikacyjne powinno wyrabiać umiejętność budowania płynnych, zrozumiałych i logicznych wypowiedzi. Jeszcze inne podkreśla przede wszystkim sprawności związane z żywym językiem i mówieniem.
Kolejne - piąte już podejście sugeruje niebagatelną rolę funkcji semantyczno - gramatycznych i intencje mówiącego, co równoważne jest z nauczaniem funkcjonalnym.

Ostatnie dwa podejścia ukierunkowane są na sposób osiągania celów nauki, a więc na czynniki psychospołeczne, a szczególnie czynniki niewerbalne i zjawisko redundancji. Odnosi się to do aspektów czysto metodycznych. W trakcie nauczania wykorzystywane są zatem "dokumenty autentyczne" takie jak: ogłoszenia, reklamy, afisze służące praktycznemu wykorzystaniu języka.

Cechy nauczania komunikacyjnego odnoszą się do programu nauczania, do metod pracy oraz wypowiedzi uczniów, do jakich dąży się w procesie nauczania.
W doborze programu nauczania należy uwzględniać problem selekcji materiału gramatycznego, doboru treści i intencji komunikacyjnych; a także problem gradacji - czyli układu linearnego bądź koncentrycznego realizowanego materiału.
Najistotniejsze jest jednak to, czy nauczanie prowadzone jest w sposób atrakcyjny i czy pobudza motywację, wykazując jednocześnie cechy realioznawcze.

Układ nauczania powinien ilustrować życie codzienne danej społeczności językowej. Jednym słowem nauczanie komunikacyjne sprzyja zazwyczaj komunikatywności.
Odrębnym problemem, ale równie ważnym są cechy tekstów, jakich oczekujemy od uczniów, a które wiążą się z celami nauki i wymaganiami. Nasuwają się tu następujące pytania: czy wypowiedzi uczniów mają być całkowicie poprawne, czy tylko zrozumiałe dla przeciętnego rozmówcy; czy mają być tylko ogólnie zrozumiałe, czy też zgodne z normami socjokulturowymi.

W nauczaniu komunikacyjnym nauczyciel dąży bardziej do zrozumiałości niż do pełnej poprawności wypowiedzi ucznia. Ważniejsza jest tu skuteczność i tempo, a także uwzględnienie reguł użycia języka. Co do koncepcji nauczania komunikacyjnego spotkać można wiele, różniących się nieco informacji metodycznych. Problem doboru podejścia zależy jednak na pewno od stopnia zaawansowania uczniów, ich zdolności, aktywności i warunków pracy. Nie ma ścisłych recept metodycznych. Niekiedy lepiej ograniczyć nieco cele, aby zapewnić ich rzeczywistą realizację. Przeciwnicy tej teorii stwierdzają jednak, że ambitne cele motywują do wydajniejszej pracy.

Dla masowego nauczania w szkole najbardziej przydatne jest podejście "drugie": a więc pewne obniżenia wymagań kompetencji lingwistycznej na rzecz skuteczności porozumiewania się w języku obcym. Należy kłaść nacisk na treści wypowiedzi, na temat rozmowy i jej cel. Lekcje powinny wyzwalać inicjatywę uczniów, ich aktywność i wyobraźnię.

VKS