DEFINICJA Ogół zabiegów terapeutycznych, do których wykorzystuje się konia. Hipoterapia stanowi jedną z form rehabilitacji wieloprofilowej. Uniwersalność metody polega na jednoczesnym oddziaływaniu ruchowym, sensorycznym, psychicznym i społecznym. ODDZIAŁYWANIE HIPOTERAPII 1. Kodowanie w mózgu prawidłowego wzorca ruchu miednicy podczas chodu. 2. Normalizacja napięcia mięśniowego. 3. Doskonalenie równowagi, koordynacji, orientacji w przestrzeni, schematu własnego ciała, poczucia rytmu. 4. Stymulacja i normalizacja czucia powierzchniowego. 5. Zwiększenie poczucia własnej wartości. 6. Zmniejszenie zaburzeń emocjonalnych. 7. Rozwijanie pozytywnych kontaktów społecznych. FORMY HIPOTERAPII 1. Terapia ruchem konia - pacjent, bez wykonywania jakichkolwiek ćwiczeń, poddawany jest ruchom konia. 2. Fizjoterapia na koniu - poza terapeutycznym oddziaływaniem ruchu konia - gimnastyka lecznicza na koniu, prowadzona przez fizjoterapeutę: - model neurofizjologiczny - najważniejsza jest prawidłowa pozycja siedząca i prawidłowy ruch, ich jakość, szczególnie wskazana dla pacjentów w wieku przedszkolnym, - model funkcjonalny - najważniejsza jest funkcja, na drugim planie postrzeganie prawidłowości pozycji i ruchu, szczególnie wskazana dla dzieci starszych, powyżej 5 roku życia. 3. Terapia kontaktem z koniem - której istotą jest emocjonalny kontakt pacjenta z koniem, sytuacja terapeutyczna, a nie sama jazda (pacjent może w ogóle nie siedzieć na koniu). 4. Psychopedagogiczna jazda konna i woltyżerka - zespół działań podejmowanych w celu usprawnienia intelektualnego, poznawczego, emocjonalnego i fizycznego. - na koniu, - przy koniu. Ponadto wyróżnia się jazdę konną dla osób niepełnosprawnych (sportową i rekreacyjną), która nie stanowi części hipoterapii, ale jest z nią ściśle związana i może mieć aspekt terapeutyczny. WSKAZANIA * Do prowadzenia terapii na koniu: Dzieci Zespoły neurologiczne 1. Mózgowe porażenie dziecięce; kontrola głowy i czynna pozycja siedząca (Hemiparesis spastica, Diparesis spastica, Tetraparesis spastica). 2. Stany po urazach czaszkowo-mózgowych. 3. Minimalne uszkodzenia mózgu (ADHD). 4. Choroby mięśni min. 3 punkty w skali Lovetta. 5. Dzieci niedowidzące i niewidome. 6. Choroby psychiczne. Zespoły ortopedyczne 1. Wady postawy. 2. Skoliozy I stopnia wg Coba. 3. Stany po amputacji i wady rozwojowe kończyn. Inne 1. Zespoły genetyczne, np. Zespół Down'a (z obowiązkowym zdjęciem rtg - bocznym i czynnościowym - odcinka szyjnego kręgosłupa). 2. Przepukliny oponowo - rdzeniowe, w zależności od wysokości uszkodzenia, obrazu klinicznego, współwystępowania wodogłowia. 3. Zespoły psychologiczne: zaburzenia emocjonalne, upośledzenia umysłowe, niedostosowanie społeczne. Dorośli 1. Stwardnienie rozsiane. 2. Stany po udarze. 3. Stany po urazach czaszkowo - mózgowych. 4. Uzależnienia. 5. Patologie społeczne. PRZECIWWSKAZANIA Przeciwwskazania bezwzględne - Uczulenie na sierść, pot lub zapach konia. - Nie wygojone rany. - Nietolerancja formy leczenia przez pacjenta, np. niepohamowany lęk. - Schorzenia okulistyczne - wymagana konsultacja. - Pogorszenie stanu w zespołach neurologicznych, stanach po urazach czaszkowo-mózgowych, ADHD, chorobach mięśni. - Brak kontroli głowy w rozwoju motorycznym. - Podwyższona temperatura. - Ostre choroby infekcyjne. Przeciwwskazania względne: - Padaczka. - Upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim. - Zaburzenia mineralizacji kości (osteoporoza, osteogenesis imperfecta). - Utrwalone deformacje i zniekształcenia, przykurcze, ograniczenia zakresu ruchu układu kostno-stanowego, np. zwichnięcia w stawach biodrowych. ZESPÓŁ HIPOTERAPEUTYCZNY * Lekarz kierujący, prowadzący zespół. * Współpracownicy: fizjoterapeuta, wykwalifikowany hipoterapeuta, psycholog, pedagog specjalny, neurolog, ortopeda lub inny specjalista w zależności od specyfiki problemu pacjenta. DOKUMENTACJA Zawierająca: 1. skierowanie na hipoterapię, 2. okresowe badania kontrolne, 3. ocenę postępu prowadzonych zajęć, 4. wyniki badań dodatkowych. ĆWICZENIA I POZYCJE Powinny być dobierane w zależności od potrzeb terapeutycznych i wydolności pacjenta. Dla dzieci z uszkodzeniami CUN nie zaleca się pozycji typu "młynek" czy "martwy Indianin". PRZYRZĄDY I POMOCE Zmodyfikowany sprzęt jeździecki i sprzęt rehabilitacyjny - dostosowane do potrzeb pacjenta CZAS TRWANIA ZAJĘĆ Średnio 30 minut - w zależności od potrzeb pacjenta. ZASADY BEZPIECZEŃSTWA 1 hipoterapeuta = 1 pacjent Asekuracja: - z góry, - z dołu, - obustronna z dołu, - inna - w zależności od potrzeb pacjenta (dotyczy psychopedagogicznej jazdy konnej i woltyżerki). PROWADZENIE KONIA Osoba mająca doświadczenie w obsłudze konia! WARUNKI PRACY HIPOTERAPEUTY 1. Hipoterapeuta powinien posiadać cechy osobowości predysponujące do dobrej współpracy z pacjentem. 2. Optymalny czas pracy hipoterapeuty, pozwalający na efektywną i bezpieczną pracę to 7 godzin, w tym 4 godziny bezpośredniej pracy z pacjentem, z co najmniej jedną półgodzinną przerwą. 3. Hipoterapeuta powinien mieć zapewnione miejsce socjalne przeznaczone do odpoczynku. KONIE DO HIPOTERAPII Parametry optymalne, nie wykluczające innych rozwiązań: * wałach, * wiek powyżej 5 lat, * przygotowany do pracy w hipoterapii, * wysokość umożliwiająca skuteczną asekurację, zharmonizowana z wielkością pacjenta, * chód rytmiczny, elastyczny, sprężysty, wydajny, * pożądane takie ukształtowanie poszczególnych części ciała, jakie w zasadzie odpowiada wzorcowi pokroju (m.in.: uroda, ramy prostokątne, głowa proporcjonalna, miernej wielkości, szyja prosta, umięśniona, kłąb dobrze wykształcony, szeroki, niezbyt wysoki, kłoda podłużno-owalna, grzbiet prosty, w miarę szeroki i długi, dobrze umięśniony, wyrostki kolczyste kręgosłupa niewyczuwalne, łopatka długa, ukośna, lędźwie szerokie, dobrze związane, zad silnie umięśniony, długi, poziomy, postawa kończyn prawidłowa), * cechy ustroju psychicznego decydujące o przydatności do rozwiązywania najszerzej pojętych problemów terapeutycznych oraz minimalizujące prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji nieprzewidywalnych (zrównoważony charakter, inteligencja, spokojny temperament, przyjazność, ufność, łagodność, cierpliwość, chętne i staranne wykonywanie poleceń, tolerancja bez odruchów obronnych na nagłe i niespodziewane bodźce wzrokowe, słuchowe i dotykowe, brak narowów i nałogów). * Zważywszy, że powyższe warunki mają bezpośredni związek z zapewnieniem pacjentowi jak największego bezpieczeństwa, wskazana jest znajomość pełnego życiorysu danego konia, zwłaszcza pod kątem zdarzeń traumatycznych lub pozyskanie go z profesjonalnego, godnego zaufania, ośrodka hodowlano-wychowawczego. * Jakkolwiek niewłaściwym jest dzielenie ras na "hipoterapeutyczne" i "niehipoterapeutyczne", to obserwuje się u osobników niektórych ras więcej niż przeciętne skupienie właściwości zalecanych przy usprawnianiu koniem. W Polsce taką opinię ma populacja rasy huculskiej. Fakt ten nie oznacza, że wszystkie hucuły są przydatne do naszych potrzeb, tak jak nie wyklucza posiłkowania się wyselekcjonowanymi konikami polskimi, ślązakami, fiordingami, szetlandami, kucami felińskimi, potomstwem różnych krzyżówek z udziałem kucy lub koni małych i przedstawicielami innych, dostępnych ras. Ważne jest natomiast, by bez względu na rasę, wybór dokonywany był indywidualnie, według w/w kryteriów, zwłaszcza dotyczących sfery psychiki. * Należy dążyć do posiadania przez ośrodki hipoterapeutyczne po kilka koni różnych, celem możliwie precyzyjnego dostosowania odpowiedniego konia do aktualnych potrzeb pacjenta. WARUNKI PRACY KONI * Wychów i wychowanie uwzględniające w jak największym zakresie potrzeby psychofizyczne konia jako zwierzęcia roślinożernego i stadnego. * Czas pracy z pacjentem - 4 godz. dziennie. Przykładowy podział: rozprężenie koni, 2 godz. zabiegów z przerwami co 0,5 godz. na zmianę pacjenta, 1 godz. przerwy rekreacyjnej i znów 2 godz. zabiegów w trybie jak wyżej. W drugiej części dnia: jazda w terenie jako forma treningu kondycyjnego, gimnastyki i relaksu psychicznego konia. * Zabiegi terapeutyczne przeprowadzane są w miejscu koniowi znanym i przez niego zaakceptowanym. * Jeśli podłoże i budowa kopyt na to pozwala, zabiegi są realizowane na koniu "bosym"; bez podków. * Teren powinien być ogrodzony, najlepiej wysokim żywopłotem, jako naturalnym ekranem izolującym plac ćwiczeń od zewnętrznych sygnałów optyczno-akustycznych, niepokojących i rozpraszających uwagę konia i pacjenta; chroni też przed podmuchami wiatru. * Na terenie pracy zespołu hipoterapeutycznego nie powinny znajdować się osoby postronne i zwierzęta. * Szerokość bramy w ogrodzeniu winna umożliwiać bezpieczne minięcie się w niej dwojga jeźdźców. * Cenna jest dostępność pastwiska i obszernych okólników. * Harmonogram zabiegów nie może naruszać stałych pór karmienia koni. * Jest niedopuszczalne, bez decyzji lekarza weterynarii, angażowanie do pracy konia, co do którego istnieje podejrzenie złego stanu zdrowia. * Opis ogólnie znanych czynności zootechnicznych, pielęgnacyjnych, opieki weterynaryjnej, żywienia, warunków stajennych i terenowych, jako niespecyficznych dla działań hipoterapeutycznych, w tym miejscu pomijamy. UBEZPIECZENIE Obowiązkowe ubezpieczenie w zakresie OC organizatora zajęć hipoterapeutycznych, hipoterapeuty, osoby prowadzącej konia oraz NW pacjenta i wszystkich osób biorących udział w zajęciach. Ubezpieczeń powyższych wymaga się od ośrodków praktyk PTHip i patronackich. ORGANIZATOR 1. Ośrodek hipoterapeutyczny - szczególnie posiadający patronat PTHip. 2. Turnus rehabilitacyjny - organizowany przez wiarygodny podmiot.